Het weer nader verklaard

Onweer nader verklaard

Onweer bestaat uit twee verschijnselen, die overigens wel met elkaar te maken hebben: donder en bliksem. Het zijn de audio en video van hetzelfde meteorologische proces. Van de bliksem, een lichtende flits in de lucht, is bekend dat die kan inslaan. In Nederland gebeurt dat zon 100.000 keer per jaar. Dat lijkt veel, maar per vierkante kilometer is het maar twee of drie keer in een heel jaar, dus de kans dat de bliksem bij je inslaat, is niet zo groot. Wat er kan gebeuren als de bliksem inslaat, is beter te begrijpen als je weet wat bliksem precies is.

Op de foto is een tweetal ontladingen te zien tussen de wolk en de aarde.
Bij deze tijdsopname zijn ze mooi zichtbaar, omdat de bliksemkanalen aan de rand van de wolk ontstonden en daarom niet door wolken werden versluierd.

Bliksem is ontlading tussen een gebied met positieve lading en een gebied met negatieve ontlading. In een wolk ontstaan deze gebieden bij het bevriezen van de kleine wolkendruppeltjes tot ijskristalletjes. Helemaal duidelijk is dat nog niet, maar bij het bevriezen vindt er een ladingscheiding plaats, waarbij de buitenkant van een druppeltje positief wordt ( H+ ionen) en er door het uitzetten tijdens bevriezen afspringt.
De zwaardere binnenkern blijft negatief achter en wordt minder sterk mee naar boven gevoerd door de opwaartse stroming in de wolk.
Tussen deze twee hoofdgebieden in de wolk vinden de meeste ontladingen plaats, die we als een oplichten van de wolk zien. Onder de wolk ontstaat op aarde een spiegellading door de aantrekking van de negatieve lading onderin de wolk en ook hier tussen vinden ontladingen plaats, maar slechts een kwart van alle ontladingen gaat naar de aarde. De plaatjes hieronder geven een duidelijk beeld bij dit verhaal.

Vanuit het negatieve gebied gaan er diverse ontladingen naar het positieve gebied bovenin de wolk (=I op het plaatje). In een gemiddelde onweerswolk is er onderin een negatief gebied, waardoor er een "vonk" overspringt tussen dit gebied en de aarde ( =II op het plaatje).

Bliksem komt voornamelijk voor in onweersbuien. Andere gevallen waarbij bliksem voor kan komen zijn zand- en stofstormen, sneeuwstormen, vulkaanuitbarstingen en nucleaire explosies. Het lijkt erop dat bliksem een fenomeen is dat voorkomt in grote volumes lucht (gas) dat kleine deeltjes bevat, welke getransporteerd worden in de atmosfeer. Eigenlijk kan bliksem overal voorkomen. In het ene gebied meer als in het andere. Neem bijvoorbeeld de VS. Tijdens het tornadoseizoen kunnen daar erg heftige onweersbuien ontstaan. Of in de Alpen, daar heb je vaak bijna elke avond in de zomer wel ergens een onweersbui. En in Nederland is de kans op zware buien ook in de zomermaanden het grootst.

Wanneer de bliksem door de lucht klieft wordt door de gigantische hoeveelheid stroom dat hiermee vervoerd wordt zeer veel warmte ontwikkeld en loopt de temperatuur in een honderdste van een seconde op naar 10.000-20.000 graden Celsius. De lucht zet daarbij bijzonder snel uit en dat veroorzaakt a.h.w. een explosie, een drukgolf die zich rondom voortplant. Dit geluid verplaatst zich met ca. 330 meter per seconde. Wanneer de bliksem op verschillende afstanden van de waarnemer bevindt, bereikt ook de donder het oor op verschillende tijdstippen. Dit veroorzaakt dan een rollende donder. Mooi is dit te horen wanneer de bliksem horizontaal op enige hoogte over uw huis schiet. U hoort dan even daarna de donder van de ene naar de andere kant rollen. Als de bliksem vlakbij verticaal inslaat, hoort u in de meeste gevallen een enkele klap. De donder is ongevaarlijk.

Aan de kleur van de bliksem zegt iets over de samenstelling van de lucht. Zie hieronder de verklaring:

• witte bliksem betekent een " droog onweer " zodat er brandgevaar in deze situatie.
• paarse bliksems bij de "cumulonimbus pracipitatio", of simpel gezegd buienwolk, betekent veel regen.
• blauwe bliksems treden op in hagel/sneeuwbuien
• oranje bliksems komt voor in een stoffige atmosfeer

Onweer is een bijzonder opvallend verschijnsel dat vrij vaak in Nederland voorkomt. Op gemiddeld 107 dagen per jaar onweert het wel ergens in ons land. In de zomermaanden juli en augustus gemiddeld zestien dagen per maand, in de wintermaanden december, januari en februari slechts op drie dagen per maand. Net als alle andere verschijnselen in het weer nemen ook bij onweer de hoeveelheid en hevigheid toe als het warmer wordt. In de zomer ontstaat onweer vooral boven het warme land, terwijl in de herfst de onweersbuien juist voor onze kust liggen, boven het relatief warme zeewater.
Zware onweersbuien zijn meestal het gevolg van een toevallige samenloop van omstandigheden, zoals grote temperatuurverschillen, vochtige lucht en een sterke wind op grote hoogte in de atmosfeer. Bovendien hangt de intensiteit van het onweer af van het tijdstip van de dag waarop de buien passeren. In de zomermaanden is de kans op zware buien in de avond en het begin van de nacht in het algemeen het grootst.
De activiteit van de buien kan van plaats tot plaats sterk uiteenlopen. Op de ene plaats kunnen tientallen millimeters regen vallen, terwijl het op enkele kilometers daar vandaan nagenoeg droog blijft. Ook windstoten en hagel kunnen heel lokaal optreden, zodat tevoren nauwelijks is aan te geven welke gebieden het ergst zullen worden getroffen.

Uit de tijd die verstrijkt tussen bliksem en donder kun je afleiden of het onweer nabij is. Het geluid legt in drie seconden een afstand van ongeveer één kilometer af. Als de donderklap binnen 10 seconden na de bliksemontlading te horen is dan is het onweer gevaarlijk dichtbij en kun je het best binnenshuis blijven, in een afgesloten auto of metalen caravan.

Info aangeboden door Meteo Dalfsen